جوانه زنی در آزمایشگاه
علیرغم پیشبینی مبداء قزوین در پیشنهاد رساله، توانستیم چهار مبداء بذر دیگر را برای بخش آزمایشگاه مقایسه نماییم. جهت انجام آزمون جوانهزنی در آزمایشگاه از پتري دیش هایی با قطر 10 سانتی متر و کاغذهاي صافی واتمن استفاده میشود. بر روي کاغذهاي صافی 25 عدد بذر ضدعفونی شده (توسط محلول هیپوکلریت سدیم 10 درصد به مدت یک دقیقه) از هر مبداء قرار گرفت (آقابراتی و مارالیان، 1390، مکی زاده تفتی و همکاران، 1385، عموآقایی، 1385).
شش تیمار مختلف برای بذور اعمال شد (جدول 3-7). پتري دیشها پس از اعمال تیمارهای جدول 3-7 در انکوباتوري با دماي ثابت 25 درجه سانتیگراد و رطوبت 70 درصد قرار گرفتند. بذوري جوانه زده تلقی میشوند که طول ریشه چه آنها دو میلیمتر و بیشتر باشد. طرح به صورت کامل تصادفي با 4 تكرار براي هر تيمار و با 25 بذر براي هر تكرار و در كل 600 بذر انجام گرفت. براي ضد عفوني بذرها از قارچ كش کاربندازیم به نسبت دو در هزار استفاده شد.
شمارش بذرهاي جوانهزده از زمان مشاهده اولين بذر جوانهزده آغاز شد و هر روز يكبار تا سبز شدن تمامي بذرهاي داراي قوه ناميه (جمعاً به مدت 20 روز) ادامه داشت. شروع و پايان جوانه زني نيز يادداشت گرديد. در پايان دوره شاخصهاي درصد جوانهزني, ميانگين زمان جوانهزني، قدرت جوانهزني، سرعت جوانه زني و ارزش جوانهزنی محاسبه گرديد (جدول 3-8). شاخص بنیه بذر نیز از ضرب میانگین طول ریشه چه و ساقه چه در درصد جوانهزنی تقسیم بر 100 بدست آمد (سلطانی پور و همکاران، 1388).
بعد از كامل شدن دوره جوانه زني طول ریشهچه و ساقهچه بذور جوانهزده در هر پتریدیش براي تعیین ضریب آلومتری (نسبت طول ريشه چه به ساقه چه) اندازهگیری شد (غلامی و همکاران، 1389).
شکل 3-10- بذور سنجد تلخ از راست به چپ به ترتیب:
در شکل 3-10 نمونهای از بذور پرونانسهای مختلف دیده میشود. میوه سنجد تلخ و یادداشتبرداری بذور جوانه زده در شکل 3-11 نشان داده شده است.
همچنين غير از صفات محاسبه شده، نمودار درصد تجمعي جوانهزني در دوره 20 روزه (اطمینان از تمام شدن جوانهزني بذرها) ترسيم شد. نرخ زندهمانی عبارتند از: نهالهای موجود در آخر فصل رویش تقسیم بر تعداد بذر جوانه زده و راندمان تولید نهال عبارتند از: نهالهای موجود در آخر فصل رویش تقسیم بر تعداد بذر کاشته شده.. با استفاده از روابط 3-1 محاسبات مربوط به جوانه زنی انجام شد.
تولید نهال سیبکتورن:
كاشت بذور در گلخانه و محوطه باز واقع در نهالستان طرق اداره كل منابع طبيعي و آبخیزداری خراسان رضوي صورت گرفت. روش های پیش تیمار بذر عبارتند از: تیمار تناوب دمایی فریزر 15 روز، تیمار با آب آهک 8 ساعت، تیمار با اسید جیبرلیک 500 میلی گرم در لیتر 40 ساعت، تیمار سرمادهی 4 درجه 20روز، تیمار آب داغ 90 درجه به مدت 15 دقیقه، تیمار شاهد. هدف از عدم سطح بندی در فاز اول علاوه بر تامین نهال برای بررسی تنش خشکی، تولید نهال در این تحقیق برای آشنایی با بهترین پیشتیمار است و سطح بندی عوامل آن برای تحقیقات آینده توصیه میشود. طرح به صورت کامل تصادفي با 5 تكرار براي هر تيمار و با 4 بذر براي هر تكرار و در كل 960 بذر برای گلخانه و 960 بذر برای عرصه نهالستان انجام گرفت. در هر گلدان 4 بذر در عمق یکسان كاشته شد. در شروع آزمايش خصوصيات تيمارهاي بذر تعيين شد براي ضد عفوني بذرها از قارچ كش کاربندازیم به نسبت دو در هزار استفاده شد. چهار نوع بستر عبارتند از:
- تیمار شاهد خاک معمولی نهالستان
- خاک معمولی نهالستان همراه با سوپرجاذب استاکوزورب 3/0 %
- ماسه بادی (دریایی)
- ماسه رودخانهای+ کمپوست+ خاکبرگ
فضای قرارگیری گلدانها: در گلخانه، تیمار شاهد در محوطه نهالستان. برای هر تیمار 5 گلدان و در هر گلدان 4 بذر در نظر گرفته شد.
جوانه زنی بذر سیبکتورن با تیمار در آزمایشگاه
میانگین درصد جوانهزني تیمارهای شاهد، سرما، تناوب دمایی، آب داغ، آبآهک و جیبرلین به ترتیب 33، 12، 41، 4، 9 و 32 درصد بدست آمد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بیشترین درصد جوانهزني، تعداد ساقهچه، تعداد ریشهچه و شاخص بنیه بذر در تيمار تناوب دمایی میباشد. در تیمار جیبرلین بیشترین مقدار صفات میانگین طول ساقهچه، میانگین طول ریشه چه و سرعت جوانهزني و کمترین میانگین زمان جوانهزنی دیده شد. ضریب آلومتری در تیمار سرما بیشترین مقدار و انرژی جوانه زني در تیمار شاهد بیشترین مقدار را نشان داد. به جز میانگین زمان جوانهزنی، کمترین میزان صفات مورد بررسی در تیمار آب داغ رخ داد. تحقیق بیشتر روی این گونه با ارزش به دلیل مقاومت به خشکی، تثبیت کنندگی ازت و خاصیت دارویی کم نظیر آن توصیه میشود.
دادهها نرمال نبودند و برای همین لگاریتم طبیعی و جذر گرفته شده که نشان داد جذرگیری سبب کاهش ضریب تغییرات و افزایش ضریب تبیین شد و همین طور انحراف معیار خطا کاهش یافت. درصد جوانهزنی، میانگین طول ریشهچه و ساقهچه، ضریب آلومتری، تعداد ریشهچه، تعداد ساقهچه، ميانگين زمان جوانهزني، سرعت جوانهزني، شاخص بنیه بذر و قدرت یا انرژی جوانهزني (2005 William,، احمدلو و همکاران، 1390، شیرانپور و همکاران، 1390). لازم به ذکر است جذر پارامترها در این تحقیق نسبت به لگاریتم طبیعی از معنیداری بالاتری برخوردار شد. میانگین درصد جوانهزني تیمارهای شاهد، سرما، تناوب دمایی، آب داغ، آبآهک و جیبرلین به ترتیب 33، 12، 41، 4، 9 و 32 بود.
نتایج تجزیه واریانس پیش تیمارهای مورد بررسی در صفات اندازهگیری شده در جدول 4-2 ارائه شده است. مقادیر ضریب تعیین[1] ده صفت اندازهگیری شده ارائه شده است (جدول 4-2). بیشترین قطعیت برازش در تعداد ریشهچه و کمترین مقدار در میانگین طول ساقهچه بدست آمد.
در تیمار جیبرلین بیشترین مقدار میانگین صفات طول ساقهچه، میانگین طول ریشهچه و سرعت جوانهزني دیده شد. ضریب آلومتری در تیمار سرما بیشترین مقدار و انرژی جوانهزني در تیمار شاهد بیشترین مقدار را نشان داد (جدول 4-3). کمترین میزان صفات مورد بررسی به جز میانگین زمان جوانهزنی (بالاترین در مقایسه با سایر تیمارها) در تیمار آب داغ رخ داد. جوانهزنی تیمار جیبرلین از روز پنجم شروع شد و تا روز چهاردهم بعد از جوانهزني سير صعودي داشت و سپس ثابت ماند. جوانهزنی در تیمار آب داغ از روز هفتم شروع شد و تا روز سیزدهم ادامه داشت. در ساير تيمارها جوانهزني از روز ششم شروع شد و بیشترین مدت تا روز هجدهم در تیمار تناوب دمایی مشاهده شد. برای مقایسه خطای آزمایش نوع اول تیمارها، آزمون توکی در سطح 5% انجام شد و گزارش آن در جدول 4-3 ارائه میشود.
بین اکثر شاخصهاي جوانهزني همبستگي معنيدار وجود داشت، درصد جوانهزنی با میانگین طول ریشهچه، ضریب آلومتری، تعداد ساقهچه و ریشهچه، سرعت جوانهزنی، شاخص بنیه بذر و انرژی جوانهزنی همبستگی داشته ولي با میانگین طول ساقهچه و میانگین زمان جوانهزنی همبستگي معنيداری نداشت (جدول 4-4). بالاترین همبستگی بین تعداد ساقهچه و درصد جوانهزنی مشاهده گردید.
میانگین زمان جوانهزنی با سایر صفات همبستگی منفی نشان داد که این همبستگي فقط با میانگین طول ساقهچه و ریشهچه و سرعت جوانهزنی معنيدار بود. ضریب آلومتری تنها با میانگین زمان جوانهزنی و طول ساقهچه همبستگی معنیدار نداشت ولی با سایر صفات همبستگی خوبی نشان داد. بیشترین درصد جوانه زني، تعداد ساقهچه، تعداد ریشه چه و شاخص بنیه بذر در تيمار تناوب دمایی مشاهده گرديد.
