سیبکتورن از منظر صنایع غذایی و دارویی

پژوهشگران:

پری عبداللهی^1، حمید آهنی²

1- کارشناس ارشد زبان انگلیسی و کارآفرین گیاه دارویی سیباکتورن   Instagram @Seabuckthorn365

2- دکتری تخصصی، اولین ایرانی شرکت کننده در اتحادیه جهانی سیباکتورن ahani1977@yahoo.com

خلاصه

سیبکتون یا خولان با نام علمی (Hippophae rhamnodies) و نام انگلیسی Seabuckthorn یک درختچه‌ی با دوام، خوشمزه با میوه‌های زرد و قرمز- نارنجی است. این گیاه قرن‌ها در سبک داروی سنتی کشورهای آسیا و اروپا عمدتا به‌خاطر ارزش دارویی و مواد مغذی استفاده شده است. در آمریکا شمالی به Seaberry معروف است.

ا این گیاه شامل ترکیبات منحصری از ویتامین‌ها، مواد مغذی و اسیدهای چرب ضروریست که معمولاً در گیاهان و منابع مختلف یافت می‌شود. سیبکتورن به‌طور گسترده در اروپا و آسیای مرکزی، در منطقه‌ی معتدل آسیای جنوبی، هند و چین حداقل در ارتفاع از سطح زمین  m  60  تا حداکثر m 5200  رشد می‌کند.

سیبکتورن دوازده قرن است  در چین، جایی که برای اولین بار به عنوان داروی سنتی چینی برای تقویت شکم، گردش خون و تنفس استفاده می‌شود. اخیراً سیبکتورن در آب‌میوه و نوشیدنی‌های ورزشی و به صورت ژله و بستنی محصولات خانگی و دارویی کاربرد دارد. سیبکتورن به عنوان یک میوه‌ی متعادل‌تر طبیعت شناخته شده است. این “میوه‌ی بهشتی هیمالیا” قرن‌‌هاست که به‌ خاطر کیفیت تغذیه‌ای وصف نشدنی توسط بومیان تبتی محبوب شده است. میوه‌ی سیبکتورن در سراسر دنیا به اسم‌های مختلف از جمله ، Sandorn، Sandthorn، آناناس سیبری معروف است.

سیبکتورن سرشار از ریز مغذی‌ها و درشت مغذی‌هاست. شامل ویتامین‌های ب1، ب2 و اسید فولیک، ویتامین ث، ای، بتا کاروتن (پیش ساز ویتامین آ) و ویتامین کا می‌باشد. این میوه دارای کاروتنوئیدی‌ها، فلاونوئیدها، فنول‌ها، ترپن‌ها و حداقل 20 نوع مواد معدنی است. همچنین سیبکتورن طبیعتا دارای سروتونین یک انتقال دهنده‌ی عصبی است که تعدیل کننده‌ی احساسات است. فواید سلامتی بی‌شمار این گیاه از جمله ناراحتی قلبی و عروقی، ایمنی بدن، ضد سرطان، آلزایمر، تومور، ضد التهاب و سلامتی پوست است. سیبکتورن بیش از 60 نوع آنتی اکسیدان و توانایی جذب بالای رادیکال آزاد دارد.

کلمات کليدی: خولان، سنجدتلخ، سیباکتورن، سی بری

مقدمه

سنجد تلخ که به دلیل تشابه اسمی گاهی با زیتون تلخ اشتباه گرفته می شود برای اولین بار در کشور مورد مطالعه این رساله قرار می گیرد. رویشگاههای این گونه در پنج استان کشور شناسایی و نمونه بذر برای بررسی شاخص های جوانه زنی در آزمایشگاه برداشته می شود. سنجد تلخ گونه ای است پیش رو، دارویی و تثبیت کننده ازت خاک که برای جنگلکاری مناطق خشک و نیمه خشک توصیه شده است. در اين تحقيق به منظور تعيين روش هاي مناسب شكست خواب بذر تأثير فاكتورهاي خاک، مکان (نور و دما)، سرمادهي و سایر تیمارهای بر جوانه زنی بذرهاي جمع آوري شده استان قزوین در دو بخش مزرعه (نهالستان و گلخانه) و آزمایشگاه مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. تاثیر تنش خشکی بر نهالها در فصل تابستان بصورت تیمار آبیاری مورد بررسی قرار خواهد گرفت. هدف از اجرای این تحقیق علاوه بر معرفی این گونه با ارزش از نظر دارویی، جنگلشناسی و غیره، معرفی رویشگاه ها و بررسی مبداء بذور مختلف در کشور و مقایسه با تحقیقات انجام شده در سایر کشورهاست. بذور مبداء های مختلف این گونه به منظور جوانه زنی و سایر آزمایشات بررسی خواهد شد. تعیین بهترین مبداء بذر از نظر جوانه زنی و مقاومت به تنش نهالهای تولید شده در نهالستان طرق مشهد از مبداء  بذور قزوین (به دلیل شباهت با اقلیم مشهد) از اهداف این طرح می باشد.  بررسی امکان جوانه زنی و زنده مانی نونهالهای این گونه در استان خراسان رضوی در سال نخست رویش در فاز بعد به عنوان گونه چندمنظوره برای طرح های جنگلکاری محدود با مشارکت مردمی از اهداف دیگر این طرح می باشد. تجزیه و تحلیل آماری در بخشهای مختلف با توجه به نوع طرح (طرح فاکتوریل کامل تصادفی برای جوانه¬زنی، همبستگی بین تیمارهای آزمایشگاه با مزرعه و غیره) بعمل خواهد آمد.

فواید سیبکتورن برای سلامتی

میوه‌ی سیبکتورن سرشار از ویتامین ث (g1000 mg/ 300- 1600) که 4 تا 100 بار بیشتر از سبز و میوه‌ی دیگر است.

در سراسر دره‌ی اسپیتی (Spiti) هند مجموعه‌ای از سیکتورن مخصوصاً در امتداد بستر رودخانه منطقه‌ای که بیش از 200 هکتار سیبکتورن وجود دارد. سه گونه سیبکتورن که در اسپیتی یافت می‌شود سرشار از کاروتنوئیدها، زانتوفیل، فنولیک، فلاونوئیدها و مقدار زیادی روغن‌‌های ضروری است (این گیاه در اکثر نقاط جهان اقلیم نیمه خشک دارند یافت می شود).

تاریخچه و افسانه‌ها

تاریخچه‌ی سبکتورن مثل میوه‌اش رنگارنگ و متنوع است و تاریخ آن به چندین سال گذر از کشورها و فرهنگ‌های مختلف برمی‌گردد. داستان وجود دارد که سیبکتورن را با چنگیز خان، جنگجوی مغول، مرتبط می‌سازد. کسی که در قرن سیزدهم یکی از امپراطوری بزرگ از چین تا اروپای غربی را تاسیس کرد. نقل شده است که چنگیز خان به سه گنجینه تکیه کرده بود- ارتش خوب سازمان یافته، انضباط شدید و سیبکتورن.

مصرف مرتب آن ارتش چنگیز خان را قادر ساخت تا با انرژی بسیار زیاد و خستگی ناپذیر پیش‌روی کنند. “Hippophae” اسم لاتینی است که به مفهوم “اسب درخشان” است. بر طبق داستان و افسانه‌ی یونانی سیبکتورن به خاطر درخشان کردن بدن اسب‌ها و سلامتی بهتر آن‌ها به عنوان رژیم غذایی برای اسب‌‌های مربض و مسابقه‌ای استفاده می‌شد. همچنین در افسانه‌ی یونان ذکر شده که برگ‌های سیبکتورن غذای اصلی Pegasus”” اسب پرنده بودند.

سیبکتورن بخاطر ارزش دارویی و مواد مغذی که دارد قرن‌ها درروش سنتی دارویی آسیا و اروپا استفاده شده است. رفرنس‌هایی در مورد مصرف دارویی سیبکتورن در نوشته‌های یونان باستان و در نسخه‌های دارویی تبتی کلاسیک یافت می‌شود. که از جمله the RGyud B”” (چهار کتاب از دستورالعمل داروسازی) که به زمان سلسه‌ی یانگ ( AD 907- 618) بر می‌گردد. کتاب دارویی کلاسیک the RGyud Bzi”” (چهار کتاب از دستورالعمل داروسازی) که در درمان بیماری‌های سیستم گردش خون، زخم پوست، ضد التهاب و تقویت قوای جسمی، تعادل عملکرد بین کبد، کلیه و قلب است، این کتاب 36 فصل دارد که در طول سلسه‌ی یانگ تکمیل شد.

فواید اکولوژی

طبیعت، سیبکتورن را که هم به انسان و هم به محیط او مزیت و فوایدی دارد با طیف متنوعی به ما عطا کرده است.

سیبکتورن درخت‌چه‌ای با دوام و برگ‌ریز با میوه‌های زرد و نارنجی به طور گسترده در اروپا، آسیای مرکزی، مناطق معتدل جنوبی آسیا، هند و چین حداقل در ارتفاع از سطح زمین m 60 تا حداکثر m 5200 امتداد دارد.

سیبکتورن سیستم ریشه‌ی توسعه یافته بالایی دارد، بنابراین یک انتخاب عالی زیستی برای تثبیت و حفاظت خاک است. کشور چین با کاشتن این درختچه‌ی برگ‌ریز و با دوام در امتداد رودخانه‌ی زرد، مدعی داشتن کنترل 40 درصد از خسارت ناشی از طغیان و سیل رودخانه است.

همچنین سیبکتورن یک گیاه تثبیت کننده‌ی نیتروژن با بهره‌وری بالاست، بنابراین برای افزایش و بالا بردن حاصل‌خیزی خاک مناسب است.

این گیاه به خاطر داشتن باکتری فرانکیا درگره ریشه‌اش که تثبیت کننده‌ی نیتروژن است برای کشاورزی ترکیبی مناسب است. یک درخت سیبکتورن 8 تا 10 ساله جنگل می‌تواند 18 کیلوگرم نیتروژن در هکتار را در سال تثبیت کند و فسفات و مواد ارگانیک در خاک را به طور چشم‌گیر افزایش دهد. در نتیجه برای حاصل‌خیزی تمامی گیاهان مختلف، درختان و محصولاتی که در نزدیکی می‌رویند تاثیر به سزایی دارد.

در منطقه‌ی فلات لس چین از 350 گونه‌ی پرندگان 51 گونه به عنوان غذا کاملاً وابسته به سیبکتورن هستند و 80 گونه تا حدودی وابسته به آن هستند. سازگاری زیاد و گسترده در تثبیت نیتروژن، سیستم ریشه‌ی توسعه یافته خوب، تاثیر سایبان و انبوه جنگل سیبکتورن، خاک را از فرسایش در مقابل باد و آب حفاظت می‌کند.

فرآیند

در آغاز سپیده دم که شبنم روی میوه‌ها نشسته، زنان محلی با سبد چوبی به دست و تکه چوب‌ها به سمت جنگل آبادی با جسارت برای برداشت میوه‌ها قدم برمی‌دارند تا مطمئن باشند که میوه‌های درختان حداکثر مواد غذایی را بار می‌دهند. طبیعت تیغ دار بوته و پیکر کوچک، ظریف و حساس میوه برداشت محصول را برایشان کار دشواری می‌کند. برای اطمینان از این‌که هم گیاه و هم شاخه‌ها آسیب نبینند، سبدها را زیر درخت قرار می‌دهند و خیلی ملایم ضربه‌ی آهسته می‌زنند تا میوه‌های رسیده داخل سبد بیفتند، سپس آن‌ها را به سرعت به قسمت فرآوری منتقل می‌کنند، جایی که تمیز و شسته می‌شوند و بعد به پالپ فرآیند شوند. پالپ‌ها ذخیره می‌شوند و با استفاده از تسهیلات صنعتی فرآوری بیشتر آمیزه‌ای از مدرن و سنتی به عمل آید.

فصل برداشت سیبکتورن از اواخر آگوست تا اوایل اکتبر است جاده‌هایی که دره‌ی اسپیتی را به خارج دنیا وصل می‌کند. با نزدیک شدن اکتبر پیش رو و بعد از فصل برداشت محصول که میوه‌ها به عمل آمده بایستی خارج از اسپیتی انتقال داده شوند در معرض بسته شدن ترافیک هستند.

این موقع هم ‌زمان با فصل برداشت سیب در قسمت پایین اسپیتی و بخش بالایی کیناور به خاطر تقلای راننده  های کامیون‌ جهت حمل بار است که قیمت‌شان دو برابر از قیمت نرمال افزایش می‌یابد.

خصوصیات بیوشیمیایی سیبکتورن

میوه‌ی سیبکتورن دارای مقدار زیادی از ویتامین‌ها و دیگر ترکیبات زیست فعالی با خاصیت دارویی و مغذی است.

میوه

وزن صد تا میوه می‌تواند از 15 تا 70 گرم متغیر باشد. گرچه در بعضی موارد، ممکن است 8 گرم پایین یا 110 گرم بالا باشد. میوه 85-60 درصد آب‌میوه دارد. با روش تفکیک کردن، دستگاه مرکز گریز، ( هیلچر ولاربر، 1996) می‌تواند در حدود 65 درصد آب‌میوه دهد. هر میوه شامل یک دانه‌ی متوسط20-15 میلی گرم وزن، درصد رطوبت و 18-8 درصد روغن دارد.

ماده‌ی خشک

در میوه‌ی رسیده سیبکتورن، ماده‌ی خشک با بخش‌های بدون چربی و لیپید نشان داده می‌شود. معمولاً ماده‌ی خشک 15 درصد کل وزن از میوه را تشکیل می‌دهد. واضح است که میوه‌ی کوچک سیبکتورن مواد خشک بیشتری نسبت به میوه‌ی بزرگ دارد.

مواد جامد محلول

مواد جامد محلول قسمت مهم آب‌میوه‌ی سیبکتورن به خاطر عصاره‌ی اسید آلی مخصوصاً در میوه‌ای قسمت مهم آب‌میوه‌ی سیبکتورن را تشکیل می‌دهد. سیبکتورن چینی مقادیر زیادی اسید آلی دارد. حداقل 5.6 تا حداکثر 22.7 درجه بریکس متغیر است. درجه بریکس (Brix) نشان دهنده درصد وزن مواد جامد موجود در یک محلول به وزن کل محلول می‌باشد، یا به عبارت دیگر، درصد وزنی مواد جامد موجود در محلول. پس هرچه درجه بریکس محلولی بیشتر باشد، غلظت مواد جامد در آن محلول، برای مثال ملاس، بیشتر و مقدار آب محلول کمتر است. مقدار بریکس در واقع درصد جامدات موجود در آب میوه یک گیاه می‌باشد. این جامدات اکثراً از قند و مواد معدنی تشکیل شده است. برای مثال، اگر بریکس آبمیوه‌ای 20 اندازه‌گیری شود، این معنی را می‌دهد که آبمیوه، 20 درصد قندِ قابل تخمیر دارد!

 پروتئین‌ها و اسیدهای آمینه

میزان سطح پروتئین در میوه‌ی تازه سیبکتورن 3.4- 2.1 درصد است. در دانه‌ها 33-18 درصد است. پروتئین موجود در پالب از 1.64- 0.79 متغیر است. به خاطر همین پالب و یا آب‌میوه‌ی محصول تیره یا کدر به نظر می‌رسد که موجب کدری پایداری آب‌میوه می‌شود. اکثریت پروتئین‌های سیبکتورن جذب خوب آلبومین‌ها و گلوبین‌ها هستند. همان‌طور که بررسی شده در گونه‌های روسی گلوبین‌ها (56.0- 53.7 درصد) و آلبومین‌ها (38.4- 33.1) پروتئین‌های مهم و اساسی هستند، که شامل میزان زیادی از آمینو اسیدهای آزاد هستند، در بین آن‌ها اسید اسپارتیک از لحاظ کمی حاثز اهمیت است.

پکتین

پکتین موجود در میوه‌ی سیبکتورن پایین است. ارزش پکتین در سیبکتورن Siberian  (Vara Katan) از 1.2- 0.2 تخمین زده می‌شود.

شکرها

گرچه میوه‌ی سیبکتورن شکر زیادی ندارد، اما به‌هرحال شکر یک جزء ترکیب مهم میوه است، چون نقش مفیدی در تعیین شیرینی آب‌میوه دارد، و در حقیقت شکر: نسبت اسید گزارش شده که مزه آب‌میوه‌ی سیبکتورن را تشکیل می‌دهد. مقدار متوسط شکر در میوه 3.26- 2.00 درصد و در گونه‌های شیرین روسی تا بالای 7.0 درصد می‌تواند باشد. شکر تشیکل یافته از گلوکز (1.8- 1.3) فروکتوز (2.3- 0.7 درصد) و ساکاروز (0.30- 0.07 درصد) است. میزان جزیی از گزیلوز ، مانیتول، سوربیتول، زیلیتول وجود دارد.

اسیدهای آلی

اسیدهای آلی و شکر بخش مهم مایع محلول میوه، گوشت میوه‌ی سیبکتورن هستند. آب‌میوه‌ی سیبکتورن سرشار از اسیدهای آلی است. PH موجود در آب‌میوه نزدیک به 2.7 است. بیشترین مقدار اسید آلی در گونه‌های چینی (9.1- 4.1 درصد) و (3.2- 2.1) در بعضی از گونه‌های روسی است. در حدود 90 درصد از کل اسیدیته در گونه‌های چینی، روسی و فنلاندی اسیدهای کوپنیک و اسید مالیک وجود دارد.

ترکیب عمده و اصلی وجود اسید مالیک است. وجود ویتامین ث، اسید آلی و تانیک در میوه‌ی سیبکتورن آن را یک منبع ایده‌آل برای تولید انواع نوشیدنی‌های مختلف مخصوصاً آب‌میوه برای حفظ سلامتی کرده است.

ویتامین ث

سیبکتورن به‌خاطر داشتن مقدار زیادی از ویتامین ث (g 100 / mg 100-2750) که 4 تا 100 برابر بیشتر از میوه و سبزیجات دیگر است.

عموماً سیبکتورن چینی (زیر گونه Sinesis) mg 2500- 360 و H.saliciolia (2750 میلی گرم) در منطقه‌ی هیمالیای هندوستان با ویتامین ث غنی هستند، درحالی‌که گونه‌های اروپا و روسی پایین تا متوسط هستند. ویتامین ث یک آنتی اکسیدان است که با رادیکال‌های آزاد مبارزه می‌کند و مانع از تشکیل ترکیبات ان- نیتروژن (N-Nitros) است که سرطان‌زا میباشد. بنابراین برای حفاظت از سرطان شکم سیبکتورن پیشنهاد می‌شود. همچنین در ترمیم زخم‌ها و پروسه‌ی بازسازی و بهبود بافت سلولی نقش مهمی ایفا می‌کند.

روغن

 روغن سیبکتورن با ارزش‌ترین محصول این گیاه است. به‌خاطر این‌که آنتی اکسیدان باعث ترمیم زخم، ضد درد، ضد تومور، درمان بیماری قلبی و عروقی و… است. معمولاً، مقدار روغن سیبکتورن پایین است (در حدود 4 درصد) درحالی‌که میوه‌های تازه زیر گونه‌ی ترکستانی در رشته کوه پامیر (Pamir) غربی، تاجیکستان، روغن‌اش غنی است (13.7- 9.8 درصد) درحالی‌که میوه‌های تازه گونه‌های روسی و آسیای مرکزی به داشتن روغن زیاد معروف‌اند. جایی که مقدار روغن موجود در میوه به طور متوسط زیر 6.6- 6.0 درصد نیست. در دره‌ی لا اهول (lahaul)، هیمالیای هندوستان، روغن کلی در میوه‌ی تازه از 4.6-2.9 درصد و در گونه‌ی H.rhamnoides، ترکستانی خیلی کمتر از 2 درصد و در گونه‌ی H.solicifolia متغیر است. مقدار کلی روغن از 2 تا 4 درصد در گوشت میوه و در دانه 8 تا 16 درصد متغیر است.

اسیدهای چرب

اسیدهای چرب غیر اشباع 85 درصد از روغن را شامل می‌شود. بدن انسان نیازمند اسیدهای چرب اشباع نشده دارای پیوند دوگانه آلفا لینولئیک (امگا 6) و آلفا لینولنئیک اسید (امگا 3) است. هردو اسیدهای چرب غشاء سلولی را بعد از آسیب رادیکال‌های آزاد ترمیم می‌کنند. روغن دانه‌ی سیبکتورن سرشار از این دو اسید چرب ضروری اسید لینولئیک، (40-30 درصد) و آلفا لینولئیک اسید (35-20 درصد) است.

اسیدهای چرب که در قسمت‌های نرم میوه یافت می‌شود، پالمیتولئیک اسید (56-15 درصد)، کمتر از 14 درصد لینولئیک اسید و 3 درصد کمتر آلفا لینولئیک اسید است. پالمیتولئیک اسید به‌خاطر تاثیرش در پروسه‌ی فیزیولوژی مثل کاهش تری گلیسرید و کلسترول مورد توجه است. اسید پالمتیک عنصر اصلی روغن پوست میوه است و عصاره‌اش برای محصولات نرمی پوست و ضد چروک توصیه می‌شود.

ویتامین E

ویتامین E که به نام توکوفرول هم معروف است، مانع از اکسید کامل چربی و مبارزه با رادیکال‌های آزاد نقش دارد. مصرف مقادیر کم ویتامین E و دیگر آنتی اکسیدان‌ها باعث انواع سرطان‌ها و تصلب شرایین می‌شود. روغن میوه و دانه‌ی سیبکتورن بیشتر از روغن‌های مغذی دیگر سرشار از ویتامین E هستند. کارشناسان چینی دریافتند که وجود ویتامین E در روغن دانه، زیرگونه‌ی H.Rhamnoides، Turkestanica (g 100/ mg 159) و پایین‌نرین مقدار در روغن گوشته و در زیرگونه‌ی rhamnoides، sinesis (g 100/ mg 248) روغن بود.

ویتامین K

وقتی رگ‌های خونی آسیب می‌بینند ، ویتامین K باعث انعقاد خون می‌شود میزان ویتامین کا در میوه‌ی تازه (g100/ mg 110-230) بیشتر از محصولات کشاورزی باغبانی است.

کاروتنوئیدها

رنگ‌های متنوع میوه‌ی رسیده‌ی سیبکتورن از رنگ زرد تا قرمز روشن به‌خاطر وجود کاروتنوئیدهاست. کاروتنوئیدها ریسک ناراحتی قلبی، سرطان و وخامت بیماری چشم را مثل دژنراسیون‌ها کولا و آب مروارید را کاهش می‌دهند. بتا کاروتن، بیشترین کاروتنوئید موجود در سیبکتورن ریسک سرطان‌های سینه، شکم و مری و پانکراس را کاهش می‌دهد. مقدار کامل کاروتنوئیدها در میوه‌ی تازه‌ی سیبکتورن از mg1 تا g 100/ mg 120 درحالیکه میزان B کاروتن از 0.2 به 12mg/100g متغیر است. میزان کاروتنوئید موجود در میوه‌‌های قرمز نارنجی در مقایسه با میوه‌های زرد و زرد-نارنجی غنی‌‌‌تر است. موقعیت‌هایی که گیاه رشد می‌کند در میزان کاروتنوئید قسمت‌های نرم میوه تاثیر بیشتر می‌گذارد. روغن قسمت نرم (گوشته) میوه‌ی زیرگونه‌ی sinesis در ایالات شاآنشی (shaanxi) چین حداکثر کاروتنوئید g 100/ 2.1 حد اکثر میزان کاروتنوئید در گونه (Shanxi چین 2140mg/100g)و حداقل ارزش (g 201/100) در گونه قفقاز شمالی است.

مشخص شده است که کاروتنوئیدهای میوه‌ی سیبکتورن شامل آلفا کاروتن، بتا کاروتن، لایکوپن، زگزانتین است. بسیاری از مطالعات نشان داده است که بسته به محل موقعیت رویش  کاروتن، کاروتن عمده‌ای باشد که 15 تا 55 درصد از کل کاروتنوئیدها را تشکیل می‌دهد.

فلاونوئیدها

میوه و برگ سیبکتورن منبع بسیار غنی از فلاونوئیدهاست. فلاونوئید ها در تمام قسمت‌های سیبکتورن یعنی برگ‌ها (3.8 _ 4.0 درصد) ، میوه‌ها ، آب‌میوه ، دانه‌ها وجود دارد. روس‌ها 420 تا 552 میلی گرم فلاونوئید درصد میوه‌ی تازه سیبکتورن‌های مختلف تخمین زده‌اند. سیبکتورن‌هایی که در غرب پامیر (Pamir) می‌رویند         (g 1000/ mg 1238 310) در برگ‌های خشک و g 100/ mg 859- 168 در میوه‌های خام فلاونوئید داشت. مطالعات نشان داده است که آب‌میوه و خمیر میوه‌ی خشک 0.2 درصد فلاونوئید و در سیبکتورن سیچوآن (Sichuan) غربی در چین گنجانده شده است.

لوگوسیانیدین، کاتچین، فلاونول‌ها و اثری از فلاونوئن، فلاونوئیدهای عمده‌ای که در سیبکتورن شناخته شده‌اند می‌توانند از فلاونول، ایزورلنتین، کواسین و کاملین مجزا باشند، تشخیص داده شده که آن‌ها فعالیت آنتی اکسیدان خیلی قوی دارند. فلاونوئیدها ایمنی بدن را بالا می‌برند، اسموز دیواره‌ی مویرگی را کاهش می‌دهد و از اکسید ویتامین ث جلوگیری می‌کنند.

فلاونوئیدها در کاهش تصلب شرایین و میزان کلسترول، درمان پرکاری تیروئید و کمک به عملکرد تیروئید و از بین بردن التهاب بدن، همچنین ضد تومور و ضد آسیب تشعشع شناخته شده‌اند.

استرول‌ها

استرول‌ها بخش مهم مواد غیر قابل صابونی شدن را تشکیل می‌دهند. تمامی استرول‌ها در روغن سیبکتورن مربوط به ارگوسترول، استیکماسترول، لانوسترول، آمیرین‌ها هستند. استرول‌های گیاهی به‌خاطر ساختار مشابه کلسترول و خاصیت بازدارنده‌ی جذب کلسترول‌شان به خوبی مطالعه و بررسی شده‌اند. علاوه بر خاصیت پایین آورنده، کلسترول استرول‌های گیاهی خاصیت ضد سرطان، ضد تصلب شرایین، ضد التهاب و فعالیت آنتی اکسیدانی دارند. تعدای از استرول‌ها در گونه‌های مختلف مطالعه شده. در گوشته میوه بین 0.76- 0.16 % ، اما در دانه‌ها 0.96- 0.19 وجود دارد. مشخص شده که استرول موجود در روغن سیبکتورن در حدود 10 بار بیشتر از روغن‌های دیگر است. میزان استرول کلی در گوشته میوه از 1 درصد تا 3 درصد متغیر است. روغن میوه‌ای که با تفکیک پرس از زیر گونه‌ی sinesis  به عمل آمده 720 میلی گرم درصد گرم استرول‌ها داشت.

اسید فولیک

اسید فولیک (فولات) یک ویتامین محلول در آب است که با داشتن فواید زیاد و مختلف برای سلامتی و تندرستی انسان از جمله پیشگیری از نقص لوله‎ی عصبی نوزادان، جلوگیری از بیماری قلبی و عروقی که به‌خاطر پلاسمای همو سیستئین و انواع مختلف سرطان به وجود می‌آید شناخته شده است. میوه‌ی سیبکتورن سرشار از اسید فولیک است در میوه‌ی تازه (g 100/ mg 29) اسید فولیک یافت شده است.

بتائین

سیبکتورن مقدار زیادی بتائین را که یک ترکیب ضد زخم است در خود اندوخته است. میزان آن از g 100/ mg 190- 1909) سیبکتورن که در باغ گیاهان شفا بخش اورآل روسیه رشد می‎کند متغیر است. مقدار بتائین در میوه‌های سیبکتورن در گونه‌ی کشاورزی آلتای (Altay) از 512 تا 897 و در گونه‌های سایان (Sayan) از 728 تا 1389 میلی گرم درصد متغیر است.

سروتونین

از عناصر انتقال دهنده‌ی عصبی شیمیایی، سروتونین، در سبب شناختی و انواع اختلالات عصبی مخصوصا سیستم عصبی مرکزی از جمله نگرانی، افسردگی ، اختلال وسواس فکری، اسکیزوفرنی، سکته، ضربان قلب، بیماری چاقی، درد، بیماری فشار خون، اختلال عروقی و میگرن و حالت تهوع دخالت دارد.

سروتونین در پوست، ساقه و میوه‌ی سیبکتورن موجود است. در گونه‌های روسی کارشناسان g 100/ mg2.6_1.1 میلی گرم میوه تخمین زده‌اند. سروتونین جدا شده از پوست درخت از رشد تومور جلوگیری می‌کند.

تاتن

مشخص شده است که در برگ‌های سیبکتورن مقدار زیادی پلی فنول از جمله تاتن (12- 10 درصد) موجود است. بنابراین برگ سیبکتورن منبع خوبی برای مواد رنگ‌رزی توصیه شده است. میوه و گوشته میوه و آب‌میوه تاتن دارند ( به همان نسبت 0.02 و 0.02 و 0.004 درصد)

تاتن سیبکتورن منبع مهمی از داروهای ضد ویروسی است.

متالوتیونین

متالوتیونین برای فلزهای سنگین از جمله از بین رادیکال‌های آزاد، اکثر رادیکال‌های سمی، رادیکال هیدروکسیل (Ho) به عنوان یک عامل سم زدایی عمل می‌کند.

متالوتیونین از همولیز و انهدام گلبول‌های قرمز و تحریک زخم و دیابت پیشگیری می‌کند. به‌خاطر داشتن فعالیت آنتی اکسیدان قوی که 7 تا 8 برابر بیشتر از سرم خون است می‌تواند به صورت تجاری مقداری کافی از سیبکتورن برای دریافت متالوتیونین بیشتر به مصرف برسد.

نتيجه‌گيری

این ترجمه گوشه ای از هزاران مقاله و بیش از هزار سال تجربه استفاده از این گیاه دارویی است. برگ این گیاه بیشترین مواد ضد التهاب و میوه آن بیشترین عناصر را بین میوه ها در بر دارد. ترجمه گزارش International Seabuckthorn Association امید است مورد توجه قرار گرفته باشد.

مراجع

Kevaind.org , 2022. Seabuckthorn

ISA Conference, 2018. Taiyuan.